Ramayana Trail In Sri Lanka With Devi Vaibhavishriji

TOUR PROGRAMME : 6th – 12th March 2019

Arrive in Sri Lanka. You will be met by a representative of Sumeru Travels and transferred to Negombo  

Visit Munneswaram & Mannawari temple

* Negombo – Negombo is a city on the west coast of Sri Lanka, north of the capital, Colombo. Near the waterfront, the remains of the 17th-century Dutch Fort now house a prison. Negombo Lagoon, lined with fishermen’s huts, feeds into the Dutch-era Hamilton Canal. The canal leads south to Colombo. Neoclassical St. Mary’s Church, completed in the 1920s, features a ceiling decorated with vivid religious paintings.

* Munneswaram temple is an important regional Hindu temple complex in Sri Lanka. It has been in existence at least since 1000 CE, although myths surrounding the temple associate it with the popular Indian epic Ramayana, and its legendary hero-king Rama. The temple is one of the ancient Pancha Ishwarams dedicated to Shiva in the region.

The temple complex is a collection of five temples, including a Buddhist temple. The central temple dedicated to Shiva (Siva) is the most prestigious and biggest, and is popular amongst Hindus. The other temples are dedicated to GaneshaAyyanayake and Kali. The Kali temple is also popular with Buddhists, who frequent the complex. Post-19th century, most of the devotees of all temples in the complex belong to the majority Sinhala Buddhist ethnic group; the temples, excluding the Ayyanayake and the Buddhist temple, are administered by families belonging to the minority Hindu Tamils.

The temple is located in Munneswaram, a village with mixed Sinhala and Tamil population situated in the historic Demala Pattuva(“Tamil division”) region in the Puttalam District. The main Shiva temple owns extensive property in the surrounding villages, ownership of which was affirmed when the region was part of the medieval Kotte Kingdom. The temple was destroyed twice by the Portuguese colonial officers, who handed over the properties to the Jesuits. Although the Jesuits built a Catholic chapel over the temple foundation, locals reconstructed the temple both times. Due to religious and demographic change after the late 18th century, most surrounding villages and towns are not directly associated with the temple administration and maintenance. However, the villages of Maradankulama and Udappu are associated with organizing the main temple festival.

The main festivals celebrated at the temple include Navarathri and Sivarathri. The former is a nine-day long festival in honour of the presiding Goddess, while the latter is an overnight observation in honour of Lord Shiva. In addition to these two Hindu festivals, the temple has a festival of its own, the Munneswaram festival, a four-week-long event attended by Hindus and Buddhists.

Lunch on Tour

Overnight stay in Negombo / Dinner at the Hotel itself

Breakfast at the hotel

Proceed to Trincomalee

Visit hot wells, Koneswaram temple, & shankari devi temple

* The Kanniya Hot Springs is a site with hot wells located in TrincomaleeSri Lanka. There are seven wells in a square shape. Wells are only 3–4 feet deep and you can clearly see the bottom. The temperature is considerably high but vary slightly from one spring to another.[1] Wells run out of water, when 10-15 buckets of water are taken out.

* Koneswaram Temple is a classical-medieval Hindu temple dedicated to Lord Shiva in TrincomaleeEastern Sri Lanka. The temple is situated atop Konesar Malai, a promontory that overlooks the Indian Ocean, the nearby eastern coast (the Trincomalee District), as well as Trincomalee Harbour or Gokarna Bay. Konesvaram is revered as one the Pancha Ishwarams, of Sri Lanka for long time. Being a major place for Hindu pilgrimage, it was labelled “Rome of the Gentiles/Pagans of the Orient” in some records. Konesvaram holds a significant role in the religious and cultural history of Sri Lanka, as it was likely built during the reign of the early Cholas and the Five Dravidians of the Early Pandyan Kingdom.

Pallava, Chola, Pandyan and Jaffna designs here reflect a continuous Tamil Saivite influence in the Vannimai region beginning during the classical period. The river Mahavali is believed to be risen at Sivanolipatha Malai, {{lang|tm|Mount of Shiva’s glowing feet, and meets the sea near Konesvaram Rock. This formation is the basis of the myth that it is comparable to Ganges, in that it symbolically crowns the flowing of river from Shiva’s head to his feet.

Developed from 205 B.C., the original kovil combined key features to form its basic Dravidian temple plan, such as its thousand pillared hall – “Aayiram Kaal Mandapam” – and the Jagati expanded by King Ellalan Manu Needhi Cholan. Regarded as the greatest building of its age for its architecture, elaborate sculptural bas-relief ornamentation adorne a black granite megalith. In the medieval period, its multiple gold plated gopuram towers were expanded.

The Koneswaram Temple is one of three major Hindu shrines on the promontory with a colossal gopuram tower, but it stands distinctly on the cape’s highest eminence. The Pavanasam Theertham at the preserved Papanasuchunai holy well and the proximal Back Bay Sea (Theertham Karatkarai) surrounding Konesar Malai.

The complex was destroyed by the Portuguese Empire in colonial religious attacks between 1622 and 1624, and Fort Fredrick was built at the site from its debris. In 1632 Ati Konanayakar Temple was built, and housed some of its original idols, but was located away from the city houses.

Worldwide interest was renewed following the discovery of its underwater and land ruins, sculptures and Chola bronzes by archaeologists and Arthur C. Clarke. They were preserved through restorations, most recently in the 1950s. Granted ownership of villages in its floruit to form, the Trincomalee District, Trincomalee village is located on the cape isthmus within the compounds. The modern temple has been a source of conflict between the majority Sinhalese and minority Tamils due to its position in a geostrategically important area. Revenue from the temple provides services and food to local residents.

Koneswaram has many strong historical associations. The shrine is described in the Vayu Purana, the Konesar Kalvettu and Tevaramhymns by Sambandhar and Sundarar as a Paadal Petra Sthalam along with its west coast counterpart Ketheeswaram templeMannar, it is the birthplace of Patanjali, the compiler of the Yoga Sutras and was praised for its tradition by Arunagirinathar upon his visit. The Dakshina Kailasa Puranam and Manmiam works note it as Dakshina/Then Kailasam (Mount Kailash of the South) for its longitudinal position and pre-eminence, it lies directly east of Kudiramalai west coast Hindu port town, while it is the easternmost shrine of the five ancient Iswarams of Shiva on the island. Mentioned as a widely popular bay temple of the island in the MahabharataRamayana and Yalpana Vaipava Malai, the Mattakallappu Manmiam confirms its sacred status for all Hindus. Kachiyappa Sivachariar‘s Kanda Puranam compares the temple to Thillai Chidambaram Temple and Mount Kailash in Saivite esteem. Konesar Malai may have been the site where Yoga originated; some scholars have suggested that the worship of the almighty god Eiswara on the promontory is the most ancient form of worship existing.[1] Dr. Paul E. Pieris declared in 1917, at a meeting of the Royal Asiatic Society (Ceylon Branch), there was in Lanka five recognised ‘Eeswararns’ of Siva, which claimed and received adoration of all India. These were Tiruketheesvaram near Mahathitha, MunneswaramThondeswaramNaguleswaram and Tirukoneswaram.

Lunch on Tour

Overnight stay in Trincomalee / Dinner at the Hotel itself

Day 03

Breakfast at the hotel

Proceed to Nuwara Eliya

Visit Tea Factory, Tea Garden, Ramboda hanuman temple, Gregory Lake, Victoria Park

* Tea Plantation After the heat of Kandy and Dambulla, we were more than ready to head to the cooler, hilly region filled with Sri Lanka’s Tea Plantations. The temperatures were cooler and we were going to finally get to see how all this tea we drink is made.

We were heading to Nuwara Eliya for a few nights and then on to Ella. Both were pretty, picturesque little towns. Nuwara Eliya with a more bustling, local vibe and Ella more of a backpacker haven of tourism, tasty food and hiking. Both shared one thing though: there is a beautiful train journey there.

* Lake Gregory – Is a reservoir in heart of the tea country hill city, Nuwara EliyaSri Lanka. Lake Gregory was constructed during the period of BritishGovernor Sir William Gregory in 1873. The lake and the surrounding area make up the Gregory Lake Area.

Lunch on Tour

Overnight stay in Nuwara Eliya / Dinner at the Hotel itself

Day 04

Breakfast at the hotel

Visit Sitha Amman Temple, Diurumpola, Gayatri peedam, Ashokavanam  & Nuwara Eliya City tour 

* Seetha Amman Temple – Is located approximately 1 kilometer (0.62 mi) from Hakgala Botanical Garden and 5 kilometers (3.1 mi) from Nuwara Eliya. The temple is located in the village of Seetha Eliya (also known as Sita Eliya). This place is believed to be the site where Sita was held captive by (Vikram) king Ravana, and where she prayed daily for Rama to come and rescue her in the Hindu epic, Ramayana. On the rock face across the stream are circular depressions said to be the footprints of Rawana’s elephant.

* Nuwara Eliya -The ‘Little England’ of Sri Lanka, is set against beautiful backdrops of Mountains, Valleys, Waterfalls and Tea Plantations.It is supposed to be one of the coldest places on the island, but is really just like an England spring day although the temperature does drop at night.

All around Nuwara Eliya you will see evidence of the British influence.  Houses are like country cottages or Queen Ann style mansions

Lunch on Tour

Overnight stay in  Nuwara Eliya / Dinner at the Hotel itself

Day 05

Breakfast at the hotel

Proceed to Kataragama

Visit Ravana cave, Ravana falls, Kataragama murugan temple

* Kataragamam temple in KataragamaSri Lanka, is a temple complex dedicated to Buddhist guardian deity Kataragama deviyo and Hindu War God Murugan. It is one of the few religious sites in Sri Lanka that is venerated by the Buddhists, Hindus, Muslims and the Vedda people. For most of the past millennia, it was a jungle shrine very difficult to access; today it is accessible by an all-weather road. The shrines and the nearby Kiri Vehera are managed by Buddhists, the shrines dedicated to Teyvāṉai and Shiva are managed by Hindus and the mosque by Muslims.

Up until the 1940s a majority of the pilgrims were Tamil Hindus from Sri Lanka and South India who undertook an arduous padayatraor “pilgrimage on foot”. Since then most pilgrims tend to be Sinhala Buddhists and the cult of Kataragama deviyo has become the most popular amongst the Sinhalese people. A number of legends and myths are associated with the deity and the location, differing by religion, ethnic affiliation and time. These legends are changing with the deity’s burgeoning popularity with Buddhists, as the Buddhist ritual specialists and clergy try to accommodate the deity within Buddhist ideals of nontheism. With the change in devotees, the mode of worship and festivals has changed from that of Hindu orientation to one that accommodates Buddhist rituals and theology. It is difficult to reconstruct the factual history of the place and the reason for its popularity amongst Sri Lankans and Indians based on legends and available archeological and literary evidence alone, although the place seems to have a venerable history. The lack of clear historic records and resultant legends and myths fuel the conflict between Buddhists and Hindus as to the ownership and the mode of worship at Kataragama.

The priests of the temple are known as Kapuralas and are believed to be descended from Vedda people. Veddas, too, have a claim on the temple, a nearby mountain peak and locality through a number of legends. There is a mosque and a few tombs of Muslim pious men buried nearby. The temple complex is also connected to other similar temples in Eastern Province dedicated to Murugan which are along the path of pilgrimage from Jaffna in the north to Kataragama in the south of the island; Arunagirinathar traversed this pilgrimage route in the 15th century. The vicinity of the temple complex is used for secretive practices of sorcery and cursing peculiar to Sri Lanka. The entire temple complex was declared a holy place by the government of Sri Lanka in the 1950s; since then political leaders have contributed for its maintenance and upkeep.

Lunch on Tour

Overnight stay in Kataragama / Dinner at the Hotel itself

Day 06

Breakfast at the hotel

Proceed to Colombo

Visit Ponnambalawaneswar sivan temple & Colombo City tour / Shopping

* Ponnambalawaneswar sivan temple –  The history of Sri Ponnambalawaneswaram Temple dates back to over a century ago. In 1857, a local minor lord named Ponnambalam Mudaliyar wished to provide a place of worship for the Hindus in residence in Colombo. At the time the country was under British rule; and the Mudaliyar built a little temple for God Shiva, which became a safe haven for the Hindus of the era.

* Colombo a drive through the city taking you to the busy commercial areas as well as the tree-lined residential, Cinnamon Gardens. Visit Fort, the former British administrative center and military garrison, Sea Street – the Goldsmiths quarters in the heart of Pettah, the Bazaar area, where is also a Hindu Temple with elaborate stone carvings, and the Dutch Church of  Wolfendhal dating back to 1749. The historic Dawatagaha Mosque and the former Eye Hospital are two buildings in Cinnamon Gardens worth looking at. Also visit the BMICH, see the replica of Avukana Buddha and the Independence Square. The former Dutch Hospital of Colombo Fort has been converted as a Shopping Precinct, which is the latest tourist attraction in the city of Colombo.

Overnight stay in  Colombo / Dinner at the Hotel itself

Day 07

Breakfast at the hotel


Transfer to airport to connect with the departure flight

~~~      End of tour     ~~~

Approx Price Per Person INR 47490/- ( On Twin/Tripple sharing Basis )

The above prices include:

– Accommodation in 3* Hotels or similar.

– All entrance fees.  

– 06 Breakfasts + 06 Dinners at the hotel itself.

-06 Lunches at outside restaurant 
– Transport in an A/C Coach with the service of an English-speaking National Guide.

– Sightseeing as mentioned above.

– Value added tax.

– Meeting and Assistance at the airport.

  • Chalit Ramayan Katha andMeditation session with Vaibhavishriji

– Return Airfare ( Ex Chennai )

– Visa & other charges.

The above prices exclude:

– Early check in & late check out.

– Camera & video permits.

– Any expenses of a personal nature.

– Any other expenses not mentioned above.

– Tips & Portages.

– Payment Gateway charges

1         Rates valid for the Indian Nationals only.

2         All Hotels Check In time is 1400 hrs & Check Out time is 1200hrs (Early Check In / Late Check Out is subject to availability & at the discretion of hotel).

3         The Itinarary may subject to change or shuffle

Bank Details:

Sumeru Travel Solution LLP
State Bank Of India

A/C No.-64086331673

IFSC Code-SBIN0040871


Deepavali – festival of lights

Originating from the Sanskrit word ‘Deepavali’, it literally means rows (Avali) of lights (Deepa). This festival of lights is celebrated on the darkest night (Amavasya) of Kartik month in the Indian calendar, and it symbolizes the vanquishing of ignorance (darkness) by the knowledge (light).

Whatever negativity – anger, jealousy or fear, has been accumulated in your mind in the last one year should get blasted in the form of all the crackers. With each cracker, burst any negativity you may have for any person, or at the most write name of that person on the cracker and burst it, and just know that all ill feelings, jealousy etc, has got burnt. But what do we do? Instead of finishing the negativity, either we wish that person to get finished or burn ourselves in that fire of negativity. It should be the other way around. Thinking all the negativity or ill feelings have gone out with those crackers, become friendly with that person again. There is a feeling of lightness, love, peace and happiness, and then go and have sweets with that person and celebrate Diwali. This is only true Diwali, by bursting crackers burn the bad qualities of that person NOT the person!

On the day people perform devotional practices and puja in honour of various Divine energies, esp, Goddess Laxmi – The Goddess of Wealth. Having significance in victory of good over evil in many Eastern religions, the lamps are lit at night. Also at some places the belief goes that lamps are lit all night in reverence to the Lord Yama – the God of Death and hence also known as ‘Yamadeepdaan’. This is supposed to take away the fear of an untimely death.

On this very auspicious day, many saints and great people have taken Samadhi and left their mortal bodies. The great seers include Lord Krishna and Bhagwan Mahavir. This is also the very day when Lord Rama returned home with Sita and Lakshman after 14 years in exile. On this day the Sikhs commemorate the return of the Sri Guru Gobind Singh from captivity in the Gwalior Fort.

One very interesting story about this time of the year is from Kathopanishad of a small boy called Nachiketa who believed that Yama, the god of Death was as black as the dark night of Amavasya. But when he met the Yama in person, he was puzzled seeing Yama’s calm countenance and dignified stature. Yama explained to Nachiketa that only by passing through the darkness of death, man sees the light of the highest wisdom and his soul can escape from the bondage of his body to become one with the Divine. Nachiketa, then, realized the importance of worldly life and significance of death. With all his doubts set at rest, he whole-heartedly participated in the Diwali celebrations.

Hence various glorious events in different ages have taken place at this time of the year.

This Diwali let us pray and feel grateful – let there be prosperity in every corner of the world – let all people experience love, joy and abundance in their lives.

खरा स्वातंत्र्य दिन

भारताला 15 ऑगस्टला स्वातंत्र्य देणार, असं इंग्रजांनी जाहीर केलं, तेव्हा अनेक धक्के बसले होते. काही लोकांनी म्हणे तो दिवस थोडा मागं-पुढं करण्याची मागणी केली. अनेक संस्थानिकांनी खोडा घालण्याचा प्रयत्न केला. एखादी संघटना म्हणायची, की हे स्वातंत्र्य आम्हाला मान्य नाही. एखाद्या संघटनेला देशाचा झेंडा मान्य नव्हता, तर एखाद्या संघटनेला आपण या देशाचा भागच नाही, असं वाटत होतं. हे सगळं तेव्हा जाहीरपणे चालू होतं. आजही कमी अधिक प्रमाणात चालू असतं. मग प्रश्न पडतो, की आपल्याला स्वातंत्र्याचं खरंच किती महत्त्व आहे?

स्वातंत्र्य मिळालं आणि आपण क्रांतिकारक, स्वातंत्र्यसैनिक यांनी दिलेलं बलिदान 15 ऑगस्टपुरतं ठेवलं. फार नेमकं सांगायचं, तर एखाद्या गाण्यावर ती जवाबदारी ढकलून दिली. “जरा आंखमें भरलो पानी’ ऐकायचं. क्षणभर भावूक व्हायचं आणि विसरून जायचं. स्वातंत्र्याची सत्तरी उलटली, तरी झेंडे रस्त्यावर टाकू नका हे सांगायची वेळ येते. हा झेंडा जमिनीवर पडू नये म्हणून लोकांनी गोळ्या झेलल्या. सरकारी कर्मचाऱ्यांना 15 ऑगस्टला उपस्थित राहण्यासाठी सक्ती करावी लागते. जणू काही दुसऱ्याच कुणाच्या देशाच्या झेंड्याला मानवंदना द्यायचीय. पंधरा ऑगस्टला लागून सुट्टी असली पाहिजे अशी अनेकांची इच्छा असते- म्हणजे पिकनिकला जाता येईल. पिकनिकला जाऊ नये हा मुद्दा नाही; पण कुठल्या पिकनिक स्पॉटला देशभक्ती दिसते? तिथं झेंडा फडकवणं ही देशभक्ती नाहीच अर्थात. तिथं असलेली स्वच्छता, शिस्त ही देशभक्ती. याबाबतीत आपण स्वातंत्र्याचा “स्वैराचार’ असा अर्थ घेतलाय. खरं तर आपल्याला पहिल्यांदा स्वातंत्र्याचा अर्थ कळला तो आणीबाणीत. अचानक किती तरी हक्कांवर गदा आली. सगळे खडबडून जागे होतील असं वाटलं होतं; पण आज आणीबाणीचे किस्से सांगताना लोक काय सांगतात? सक्तीनं नसबंदी केली गेली. म्हणजे स्वातंत्र्यापेक्षा कुटुंबनियोजनाचा त्रास जास्त. आपलं स्वातंत्र्य हिरावून घेतलं गेलं याचं दुःख फार काळ राहिलं नाही. आणीबाणी आणणाऱ्या इंदिरा गांधी यांना लोकांनी पुन्हा निवडून दिलं. काय कारण असेल? एक तर बहुतांश लोकांना व्यक्तिस्वातंत्र्याची गरज वाटत नाही. सातत्यानं कुठल्या ना कुठल्या पक्षाची किंवा व्यक्तीची विचारसरणीच जगात सगळ्यात थोर आहे, असं समजून चालणारे लोक खूप आहेत. आपला आवडता नेता भ्रष्टाचारी आहे हे कळल्यावरही जनतेला फारसा फरक पडत नाही. गुन्हेगारसुद्धा तुरुंगातून निवडून येतात. गुन्हेगार तुरुंगात असल्यावरही जनता पारतंत्र्यात असल्यासारखी मतदान करत असेल, तर आपल्याला स्वातंत्र्य म्हणजे काय हे कळलेलं नाही.

स्वातंत्र्य म्हणजे आपली राज्यघटना माहीत असणं. आपल्या हक्काची आणि कर्तव्याची जाणीवच नसेल, तर स्वातंत्र्याचं महत्त्व कळणार नाही. ज्या दिवशी 15 ऑगस्टएवढंच 26 जानेवारीचं महत्त्व वाटू लागेल त्या दिवशी आपण खऱ्या अर्थानं “प्रजासत्ताक’ असू. आपण हॉर्न वाजवून वाजवून समोरच्याला वैतागून टाकणं हे स्वातंत्र्य नाही. आपल्या सगळ्यांचा शांततेत जगण्यातला आनंद महत्त्वाचा आहे. प्रत्येक मिरवणुकीत सगळेच ढोल वाजवणारे असावेत असं नाही. काही लोक ऐकणारेही हवेत. रेल्वे रुळ ओलांडणं, सिग्नल तोडणं, वाटेल तिथे गाड्या पार्क करणं म्हणजे “स्वातंत्र्य’ असं काही लोकांना वाटतं. काही लोक किल्ल्याच्या भिंतीवर स्वत:चं आणि प्रेयसीचं नाव लिहितात. जणू काही सासऱ्यानं किल्ला हुंड्यात दिलाय. बसच्या सीटवर, स्वच्छतागृहांत, झाडांवर, नोटांवर लिहिलेलं बघून साक्षरतेचाच वैताग येतो. भर रस्त्यावर फक्त हात दाखवून रस्ता ओलांडणारे लोक बघितले, की पुन्हा संस्थानिकांचं राज्य आल्यासारखं वाटतं….पण सगळंच चित्र एवढं निराश करणारं नाही.

किल्ल्यांवर स्वच्छता करणारे तरुण दिसले, ट्रॅफिक जॅममध्ये स्वत:हून मदतीला धावणारे लोक पाहिले; आरोग्य, पाणी, शेतकरी यांच्यासाठी झटणारे लोक पाहिले, पूर किंवा वादळात लोकांचा मदतीचा ओघ बघितला, की वाटतं अशाच लोकांच्या भरवशावर इंग्रज देश सोडून गेले. नाही तर भारतीय लोक देश चालवू शकणार नाहीत, असं चर्चिल यांच्यासारख्या कितीतरी लोकांचं मत होतं. महायुद्धानं कंबरडं मोडलेल्या इंग्रजांनी काढता पाय घेतला तेव्हा उद्योग, शिक्षण, आरोग्य असे अनेक प्रश्न होते; पण या प्रत्येक क्षेत्रात देशानं प्रगती केली. एके काळी देवीचा कोप होईल म्हणून प्लेगची लस टोचून घ्यायला नकार देणारा आपला देश जवळपास पोलिओमुक्त झाला. अजून खूप सुधारणा बाकी आहेत. कर्ज करून परदेशात जाणारे काही असले, तरी परदेशातल्या कंपन्या विकत घेणारे पण आहेत. विचारधारांचे वाद होतील, राजकीय भांडणं होतील. अस्वस्थ वाटेल; पण हा देश कधी असुरक्षित वाटत नाही.
अनेक भारतीय आपल्या प्रत्येक चुकीचं खापर देशावर फोडतात. ऑफीसला जायला उशीर झाला, तरी या देशाच्या लोकसंख्येपासून कारणं सांगतात. बॅंकॉकपलीकडं जग न पाहिलेली माणसं या देशाची विमानंसुद्धा स्लो चालतात असं सांगतात. खेळात पदक मिळालं नाही, किंवा मुलाला कमी मार्क मिळाले, तरी देशाला नावं ठेवतात. जो एका झटक्‍यात बारावीत पास होत नाही, तोसुद्धा या देशाचं काही खरं नाही म्हणतो….पण इतकं सगळं असलं, तरी तोच देश सकारात्मकतेचेही मळे फुलवतो लोकांच्या मनात. छोट्या गोष्टींतूनसुद्धा देशाच्या प्रगतीला हातभार लावणारे किती तरी आहेतच की! आनंदाची गोष्ट ही आहे की तरीही हा देश पंधरा ऑगस्टला वेगळाच वाटतो. अंगावर शहारे येतात “मेरे देशकी धरती’ ऐकून. छाती फुलून येते तिरंगा बघून. सोशल मिडीयावर आलेला देशभक्तीचा पूर बघून अभिमान वाटतो. मात्र, व्हॉट्‌सऍपवर आपापल्या जातींच्या ग्रुपमध्ये असलेल्या पोस्ट वाचल्यावर भीती वाटते, की आपली आणखी एक फाळणी जवळ आलीय की काय? आधीची फाळणी धर्मामुळं झाली होती; आता जातीमुळं होईल का, अशी चिंता वाटते… पण स्वातंत्र्य या मातीला मिळालंय. जातीला नाही. शेकडो वर्षांपूर्वी माती होती. जात नाही. या मातीला आपण “माता’ म्हणतो. आपलं नातं एवढं सरळ आहे. वर्षभर वेगवेगळे झेंडे बघत असतो आपण; पण पंधरा ऑगस्टला सगळीकडे फक्त तिरंगा बघून समाधान वाटतं. या झेंड्यातच आपल्याला एकत्र ठेवण्याची ताकद आहे. बाकी आपल्यात कॉमन आवड काय आहे? ना नेता, ना रंग, ना खेळाडू, ना खाण्यापिण्याच्या सवयी! एवढ्या वैविध्यपूर्ण देशात एक फक्त तिरंगा आहे- जो प्रत्येकाच्या अभिमानाचा विषय आहे. या अर्थानं जगातला सगळ्यात ताकदीचा राष्ट्रध्वज.

जय हिंद!


There are many benefits to being vegetarian. If you run a search on Google, you will find plenty of research available on this topic. Otherwise, the world would not take to it so promptly. A few decades ago, vegetarian food was not available in Berlin and many parts of Europe. Today, Berlin is the vegan capital of Germany. Veganism has grown exponentially in Europe, America, and India.

If you look back, some of the greatest thinkers of this world, like Einstein, have been vegetarian. If you take a stock of how many great scientists and thinkers on this planet were vegetarian, you will find a large number of them were. So, somewhere, being vegetarian has a connection with the way the mind works.

A vegetarian diet enhances mental refinement
According to our ancients, vegetarian food is important, especially for people doing mental work. If you are doing only menial work, it is okay to be on a non-vegetarian diet. But if you are intellectual, and want to have a more refined thinking and a subtler experience, then you need to tweak your diet accordingly. And such a diet must not just be vegetarian, but it is also preferable to avoid pungent, stale, and old food. Such is a dietary prescription for someone who wants a heightened consciousness.

A vegetarian diet keeps your system attuned to nature
Even in the Bible, on one of the lost scrolls, there is a lot of talk about being vegetarian. But over time, for whatever reason, it has been shoved aside. So, the choice to be vegetarian or not is yours. I am not saying you cannot do meditation if you are not a vegetarian. But the most preferred diet is vegetarian, since it keeps your system attuned to your own nature.

The human body is made for a vegetarian diet
Our immediate ancestors, the monkeys, are vegetarians. There is a substance called Talvin in our saliva, which is only present in the saliva of herbivores. If you were meant to be carnivorous, your teeth and enzymes would be different. Talvin, which is only found in herbivorous animals, would not be in your saliva.
A horse is vegetarian; have you ever seen it eating meat? Elephant, the most powerful among animals, is vegetarian. Do you see, the most domesticated animals are all vegetarians – mostly! Yes, cats would eat rats, and dogs are different, but look at cows, sheep, etc.

You should look into the mechanics. Our human system is made for vegetarianism! Vegetarian animals have long intestines, which is not the case for carnivorous animals. Your intestine is taller than you; you have a 6-foot-long intestine, all coiled up. If you were meant to be carnivorous, your intestine would have been half the size, only 3 feet long. All this indicates somewhere that the diet most suited for you is vegetarian.

मस्तक पर तिलक क्यों करना चाहिए?

अपने देश में है मस्तक पर तिलक लगाने की प्रथा प्रचलित है। यह प्राचीन है।

दरअसल, हमारे शरीर में सात सूक्ष्म ऊर्जा केंद्र होते हैं, जो अपार शक्ति के भंडार हैं। इन्हें चक्र कहा जाता है। मस्तिष्क के भ्रु-मध्य ललाट में जिस स्थान पर टीका या तिलक लगाया जाता है यह भाग आज्ञाचक्र है । शरीर शास्त्र के अनुसार पीनियल ग्रन्थि का स्थान होने की वजह से, जब पीनियल ग्रन्थि को उद्दीप्त किया जाता हैं, तो मस्तष्क के अन्दर एक तरह के प्रकाश की अनुभूति होती है । पीनियल ग्रन्थि के उद्दीपन से आज्ञाचक्र का उद्दीपन होगा । इसी वजह से धार्मिक कर्मकाण्ड, पूजा-उपासना व शूभकार्यो में टीका लगाने का प्रचलन है | हिन्दु परम्परा में मस्तक पर तिलक लगाना शूभ माना जाता है इसे सात्विकता का प्रतीक माना जाता है विजयश्री प्राप्त करने के उद्देश्य रोली, हल्दी, चन्दन या फिर कुम्कुम का तिलक लगाया जाता है ।

  • स्त्रियां लाल कुंकुम का तिलक लगाती हैं। यह भी बिना प्रयोजन नहीं है। लाल रंग ऊर्जा एवं स्फूर्ति का प्रतीक होता है। तिलक स्त्रियों के सौंदर्य में अभिवृद्धि करता है। तिलक लगाना देवी की आराधना से भी जुड़ा है। देवी की पूजा करने के बाद माथे पर तिलक लगाया जाता है। तिलक देवी के आशीर्वाद का प्रतीक माना जाता है।
  • इससे आज्ञाचक्र को नियमित उत्तेजना मिलती रहती है ।
  • तन्त्र शास्त्र के अनुसार माथे को इष्ट इष्ट देव का प्रतीक समझा जाता है | हमारे इष्ट देव की स्मृति हमें सदैव बनी रहे इस तरह की धारणा , ध्यान में रखकर, मन में उस केन्द्र बिन्दु की स्मृति हो सकें । शरीर व्यापी चेतना शनैः शनैः आज्ञाचक्र पर एकत्रित होती रहे । अतः इसे तिलक या टीके के माध्यम से आज्ञाचक्र पर एकत्रित कर, तीसरे नेत्र को जागृत करा सकें ताकि हम परा – मानसिक जगत में प्रवेश कर सकें ।
  • तिलक लगाने से एक तो स्वभाव में सुधार आता हैं व देखने वाले पर सात्विक प्रभाव पड़ता हैं। तिलक जिस भी पदार्थ का लगाया जाता हैं उस पदार्थ की ज़रूरत अगर शरीर को होती हैं तो वह भी पूर्ण हो जाती हैं। तिलक किसी खास प्रयोजन के लिए भी लगाये जाते हैं जैसे यदि मोक्षप्राप्ती करनी हो तो तिलक अंगूठे से, शत्रु नाश करना हो तो तर्जनी से, धनप्राप्ति हेतु मध्यमा से तथा शान्ति प्राप्ति हेतु अनामिका से लगाया जाता हैं।
  • आमतौर से तिलक अनामिका द्वारा लगाया जाता हैं और उसमे भी केवल चंदन ही लगाया जाता हैं तिलक संग चावल लगाने से लक्ष्मी को आकर्षित करने का तथा ठंडक व सात्विकता प्रदान करने का निमित छुपा हुआ होता हैं। अतः प्रत्येक व्यक्ति को तिलक ज़रूर लगाना चाहिए। देवताओ को तिलक मध्यमा उंगली से लगाया जाता है |
  • मनोविज्ञान की दृष्टि से भी तिलक लगाना उपयोगी माना गया है। माथा चेहरे का केंद्रीय भाग होता है | उसके मध्य में तिलक लगाकर, दृष्टि को बांधे रखने का प्रयत्न किया जाता है। तिलक हिंदू संस्कृति का पहचान है। तिलक केवल धार्मिक मान्यता नहीं है | तिलक लगाने से मन को शांति मिलती है| चन्दन को पत्थर पर घिस कर लगाते है | ऐनक के सामने हमारी मुखमंडल की आभा काफी सौम्य दिखता है| तिलक से मानसिक उतेज़ना पर काफी नियंत्रण पाया जा सकता है |
  • तंत्र शास्त्र में पंच गंध या अस्ट गंध से बने तिलक लगाने का बड़ा ही महत्व है तंत्र शास्त्र में शरीर के तेरह भागों पर तिलक करने की बात कही गई है, लेकिन समस्त शरीर का संचालन मस्तिष्क करता है। इसलिए इस पर तिलक करने की परंपरा अधिक प्रचलित है |

विवाह संस्कार

विवाहविधी धर्मशास्त्रात सांगितल्याप्रमाणेच करणे अत्यावश्यक असते.

१. विवाहाचा अर्थ

वधूला पित्याच्या घरून आपल्या घरी नेणे म्हणजे ‘विवाह’ किंवा ‘उद्वाह’ होय. विवाह म्हणजे पाणिग्रहण, म्हणजे वराने वधूचा पत्नी होण्यासाठी हात धरणे. पुरुष स्त्रीचा हात धरतो; म्हणून विवाहानंतर स्त्रीने पुरुषाकडे जावे. पुरुषाने स्त्रीकडे जाणे चुकीचे आहे.

२. विवाह संस्काराचे महत्त्व

  • हिंदु धर्मात धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चार पुरुषार्थ सांगितले आहेत. त्यांपैकी ‘काम’ हा पुरुषार्थ साध्य करून हळूहळू ‘मोक्ष’ या पुरुषार्थाकडे जाता यावे, यासाठी विवाहसंस्काराचे प्रयोजन आहे.
  • स्त्री-पुरुषांच्या जीवनातील अनेक महत्त्वपूर्ण गोष्टी विवाहाशी संबंधित असतात, उदा. स्त्री-पुरुष यांच्यामधील प्रेम, त्यांच्यातील संबंध, संतती, जीवनातील अन्य सुखे, समाजातील स्थान आणि जीवनातील उन्नती.


१. मंडपदेवता प्रतिष्ठा : विवाह, उपनयन इत्यादी संस्कारांच्या आरंभी हे संस्कार निर्विघ्नपणे पूर्ण व्हावेत, या उद्देशाने, मंडपदेवता आणि अविघ्नगणपति यांची प्रतिष्ठा करण्याची पद्धत आहे; यालाच देवक बसविणे असे म्हणतात.

२. मंगलाष्टके अन् अक्षतारोपण विधी :  मंगलाष्टके पूर्ण झाल्यावर अंतःपट उत्तरेकडून काढून घेतात. नंतर वधू-वर हातातील तांदुळ, गूळ, जिरे एकमेकांच्या मस्तकावर टाकतात. प्रथम वधू वराला आणि नंतर वर वधूला माळ घालतो.

लग्नामध्ये अक्षता (अखंड तांदूळ) वापरण्याचे कारण

  • लग्नामध्ये अक्षता वापरणे, हे वधु-वरांच्या डोक्यावर झालेल्या देवतांच्या कृपावर्षावाचे प्रतीक आहे. लग्नविधीमध्ये वापरल्या जाणार्‍या अक्षता या कुंकू लावलेल्या असतात. लाल कुंकवाकडे ब्रह्मांडातील आदिशक्तीचे तत्त्व आकृष्ट होते.
  • आदिशक्तीचे तत्त्व आकृष्ट झालेल्या अक्षतांचा वर्षाव वधु-वरांच्या डोक्यावर झाल्याने वधु-वरांमधील देवत्व जागृत होऊन त्यांच्या सात्त्विकतेत वाढ झाल्याने साहजिकच त्यांची लग्नविधीच्या ठिकाणी आलेल्या देव-देवतांच्या लहरी आकृष्ट करून घेण्याची क्षमता वाढते. त्यामुळे अशा देव-देवतांच्या उपस्थितीत संपन्न झालेल्या सोहळ्याचा अपेक्षित लाभ वधु-वरांना मिळणे शक्य होते.
  • अक्षता उच्च देवतांच्या लहरी ग्रहण आणि प्रक्षेपित करतात.
  • विवाहात वधू आणि वर यांवर अक्षता वाहिल्याने वधू-वरांच्या सात्त्विकतेत वाढ होऊन त्यांची विवाहविधीच्या ठिकाणी आलेल्या देवतांच्या लहरी आकृष्ट करण्याची क्षमता वाढते.
  • अक्षतांचे तांदूळ तुटलेले असल्यास ते त्रासदायक लहरी ग्रहण आणि प्रक्षेपित करतात; म्हणून अक्षतांचे तांदूळ अखंड असावेत.

३. कन्यादान : वधूचे वरास दान देणे, यास कन्यादान म्हणतात. ‘ही कन्या ब्रह्मलोकाची प्राप्ती करून घेण्याच्या इच्छेने आपणांस विष्णूप्रमाणे समजून देतो’, असे वधूपिता म्हणतो.

४. मंगलसूत्रबंधन : मंगळसूत्रात दोन पदरी दोर्‍यात काळे मणी गुंफलेले असतात. मध्यभागी ४ छोटे मणी आणि २ लहान वाट्या असतात. दोन दोरे म्हणजे पती-पत्नीचे बंधन, २ वाट्या म्हणजे पती-पत्नी तसेच ४ काळे मणी म्हणजे धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चार पुरुषार्थ.

मंगळसूत्र : मंगळसूत्रामधील काळे मणी आणि वाट्या यांचा आध्यात्मिक अर्थ

मंगळसूत्राच्या दोन वाट्यांमध्ये एक वाटी शिवाचे, तर दुसरी वाटी शक्तीचे प्रतीक असते. शिव-शक्तीच्या बळावरच वधूने सासरच्या मंडळींचे रक्षण आणि सांभाळ करावयाचा असतो. या दोन वाट्यांना गुंफणारी तार ही माहेरच्या कुलदेवीची उपासना सोडून आता सासरच्या कुलदेवीची उपासना करण्यासंबंधी हिंदु धर्माने दिलेल्या परवानगीतील आदान-प्रदानाचे दर्शक आहे. माहेरच्या वाटीत हळद, तर सासरच्या वाटीत कुंकू भरून, कुलदेवीला स्मरून, मंगळसूत्राची पूजा करून मगच ते गळ्यात घातले जाते.

५. विवाह होम : वधूचे ठायी भार्यत्व सिद्ध होण्यासाठी आणि गृह्याग्नि सिद्ध होण्याकरिता विवाहहोम करतात.

६. पाणिग्रहण आणि लाजाहोम : पाचही बोटांसह वधूचा उताणा हात वराने स्वतःच्या हातात धरणे, याला पाणिग्रहण म्हणतात. लाजा म्हणजे लाह्या. वर आपल्या दोन्ही हातांनी वधूची ओंजळ धरून त्यातील सर्व लाह्या होमात अर्पण करतो. मग होमपात्रे, उदककुंभ आणि अग्नि या सर्वांना वधूचा हात धरून तिला आपल्या मागून घेऊन प्रदक्षिणा घालतो.

७. सप्तपदी : सात पावले बरोबर चालल्याने मैत्री होते, असे शास्त्रवचन आहे़ वराने वधूचा हात धरून होमाच्या उत्तर बाजूस केलेल्या तांदुळाच्या सात राशींवरून तिला चालवीत नेणे, या कृतीस सप्तपदी म्हणतात.

सप्तपदी (सप्तपदीचा भावार्थ) : वधू-वरांनी गत सात जन्मांतील सर्व संस्कार मागे टाकून एकमेकांना पूरक वैवाहिक जीवनाला प्रारंभ करणे.

८. वधूगृहप्रवेश : वरात घरी येताच वधू-वरांवरून दहीभात ओवाळून टाकतात. वधू घरात प्रवेश करतांना उंबर्‍यावर तांदूळ भरून ठेवलेले माप उजव्या पायाने लवंडून आत जाते. याला वधूगृहप्रवेश म्हणतात.

अहेर घेणे आणि देणे !

  • अहेर देतांना अन् घेतांना ठेवायचा दृष्टीकोन : व्यावहारिक वस्तूंचा अहेर दिल्याने अहेर स्वीकारणार्‍या व्यक्तीमध्ये आसक्ती निर्माण होते. याउलट आध्यात्मिक ग्रंथ अन् ध्वनीचित्र-चकती (ऑडीओ सीडी) यांसारखे आध्यात्मिक अहेर दिल्याने व्यक्ती धर्माचरणास प्रवृत्त होते.
  • अहेर घेणार्‍याने ‘अहेर म्हणजे ईश्वराकडून मिळालेला वस्तूरूपी किंवा धनरूपी प्रसाद आहे’, असा भाव ठेवावा.

विवाह आचारसंहिता : वधू-वराची वेशभूषा कशी असावी ?

  • वधू : नऊवारी साडी नेसावी. नऊवारी साडी नेसणे शक्य नसल्यास सहावारी साडी नेसावी. लाल, केशरी, निळा, पिवळा, गुलाबी यांसारख्या सात्त्विक रंगांची सुती किंवा रेशमी साडी नेसावी.
  • वर : वराने कृत्रिम धाग्यांपासून शिवलेले शर्ट-पँट, कोट-टाय यांसारखे कपडे घालू नयेत, तर नैसर्गिक धाग्यांपासून बनवलेले सुती किंवा रेशमी सोवळे-उपरणे किंवा अंगरखा (सदरा)-पायजमा हे कपडे परिधान करावेत.

विवाहभोजन कसे असावे ?

  • अती तेलकट, तिखट, मसालेदार अशा तामसिक पदार्थांपेक्षा वरण-भात-तूप, कोशिंबीर, लाडू आदी सात्त्विक पदार्थ भोजनात असावेत.
  • चायनीजसारखे फास्टफूड; पाणीपुरी-भेळपुरी, पाव यांसारखे पदार्थ; मांसाहारी पदार्थ; कृत्रिम शीतपेये यांसारखे तामसिक अन्न टाळावे.
  • पाश्चात्त्य प्रथा दर्शवणार्‍या ‘बुफे’ पद्धतीचा नव्हे, तर पारंपारिक भारतीय पद्धतीचा अवलंब करावा !

विवाहप्रसंगी अशास्त्रीय अन् अनिष्ट कृती टाळून विवाहविधीचे पावित्र्य जोपासा !

  • विवाहविधीच्या ठिकाणी पादत्राणे घालून जाऊ नका !
  • मंगलाष्टके चित्रपटगीतांच्या चालीत म्हणू नका !
  • वधू-वर एकमेकांना हार घालतांना त्यांना उचलून घेऊ नका !
  • अक्षता वधू-वरांवर न फेकता त्यांच्या जवळ जाऊन डोक्यावर वहा !
  • ‘बँड’ किंवा फटाके वाजवू नका, तर सात्त्विक सनई-चौघडा वाजवा !
  • ‘वराची पादत्राणे पळवून त्याची भरपाई (मोबदला) मागणे’ ही कुप्रथा टाळा !


प्रत्येकाच्या मनात जन्मू दे माझा राजा..!

आज ३५० वर्ष झाली तरी “शिवाजी” ही तीन अक्षरे त्रयलोकाला पुरून उरतात ही बाब साधी नाही!!
आज ही शिवरायांचे चरित्र वाचताना आमच्या भोवताली लाखो दीप प्रज्वलित झाल्यासारखे वाटतात इतका दिव्यप्रकाश ह्या व्यक्तीमत्वात आहे!! मनाभोवती कधी अंधकार दाटला ना.. कि मग एकदा माझ्या राजाचं चरित्र हाती घेऊन बघा.. बघा हा इतिहास कसा भविष्य घडवतो!!
एकाच व्यक्तिमत्वाला इतके पैलू कि अजूनही इतिहासकारांना त्याचा पूर्ण अभ्यास करता आला नाही.. एक जन्म अपुरा पडतो हा युगपुरुष समजून घ्यायला!!

“छत्रपती शिवाजी महाराज” ही फक्त एक व्यक्ती नसून ही एक वृत्ती आहे.. हे आपण आधी ध्यानात घेतले पाहिजे.. ही वृत्ती समजून घ्या!! महाराज म्हणजे फक्त युद्ध, तलवारी नव्हे हे ध्यानात घ्या.. अर्थकारण, राजकारण, समाजकारण असे अगणित पैलू आपापल्या परीने समजून घेऊया!! हा युगपुरुष आधी मना मनात जन्मायला हवा.. प्रत्येकाच्या मनात जन्मू दे माझा राजा..!!

म्हणून सांगतो तरुणांनो ह्या शिवजयंती आधी माझा राजा आपल्या मनात जन्मास येउ द्या.. तो युगपुरुष, ती वृत्ती, ते नेतृत्व मनात उभं करूया.. आणि खर्या अर्थाने शिवजयंती साजरी करूया.. युगपुरुष शिवराय घरा घरात जन्मू द्या!!