देवी शक्ति के तीन प्रमुख रूप


जिस ऊर्जा से दूर से दिखनेवाले बृहदाकार और तेजस्वी तारे, ग्रह वैसे ही सूक्ष्म मानवी मन का और उसके अंतर्गत आने वाले भावनाओं का जनम हुआ वह ऊर्जा ही साक्षात् ‘देवी’ है। जिसे शक्ती मतलब ऊर्जा इस नाम से जाना जाता है। वही शक्ती समस्त ब्रम्हांड को निरन्तर कार्यरत रखने के लिए कारणीभूत है।

नवरात्रि में, इस ऊर्जा की विभिन्न नामों और रूपों में पूजा की जाती है।

“दिव्यता व्यापक है लेकिन वह सुप्त है। पूजा और आराधना द्वारा उसे जगाया जाता  हैं। “

देवी मां या शक्ति के तीन प्रमुख रूप हैं:

  • दुर्गा देवी : सुरक्षा की देवता
  • लक्ष्मी देवी: ऐश्वर्य की देवता
  • सरस्वती देवी: ज्ञान की देवता

दुर्गा देवी :

नवरात्रि के पहले तीन दिन (१, २ और ३ ) देवी की पूजा ‘दुर्गा’ के रूप में करते हैं। दुर्गा के सानिध्य में नकारात्मक शक्तियां नष्ट हो जाती है। दुर्गा देवी नकारात्मकता को सकारात्मकता में परावर्तीत करती है।

दुर्गा देवी को ‘जय दुर्गा’ के नाम से जाना जाता है क्योंकि वह विजय दिलाती है। उसकी कुछ विशेषताएं-

  • लाल रंग : दुर्गा देवी लाल रंग से सम्बंधित है। लाल साडी. लाल रंग चैतन्य का प्रतीक है।
  • नवदुर्गा : यह दुर्गा शक्ति के नौ अलग-अलग रूप हैं जो सभी नकारात्मकता से रक्षा के लिए एक कवच जैसा कार्य करते हैं। देवी के इन गुणों के स्मरण मात्र से ही मन से नकारात्मकता नष्ट हो जाती हैं। देवी के नाम के उच्चारण से ही हमारी चेतना के स्तर में वृद्धि होती हैं और यह हमें आत्म-केंद्रित, निर्भय और शांत बनाते हैं। जिन लोगों में चिंता, भय और आत्मविश्वास की कमी हैं, उनके लिए यह नामोच्चार बहुत लाभदायक होता है।
  • महिषासुर मर्दिनी : महिषासुर मर्दिनी के रूप में दुर्गा देवी महिष का विनाश करती है। महिष का अर्थ है भैंस जो निष्क्रिय, आलसी और जडत्व का प्रतिक है। ये गुण आपके शारीरिक और आध्यात्मिक जीवन में बाधा उत्पन्न करते हैं। देवी सकारात्मक ऊर्जा से भरी हुई है, जो आलस्य, थकावट और जड़ता का विनाश करती है।

माता लक्ष्मी :

नवरात्रि के अगले तीन दिनों में (४, ५ और ६) देवी की पूजा लक्ष्मी के रुप में की जाती है। लक्ष्मी संपत्ती और समृद्धि की देवता है। हमारे जीवन की उन्नति और प्रगति के लिए संपत्ती की आवश्यकता है। संपत्ती का अर्थ केवल धन नहीं बल्कि ज्ञान आधारित कला और कौशल की प्राप्ति भी है। लक्ष्मी देवी मनुष्यों की भौतिक और आध्यात्मिक प्रगति की आवश्यकता प्रतिक है। मानव जाती के सर्वांगीण प्रगति हेतु भौतिक और आध्यात्मिक जरूरतों के पूर्ति का प्रतिक माता लक्ष्मी है।

इस देवी शक्ति के आठ रूपों की हम पर बौछार हो

  • आदि लक्ष्मी – यह रूप आपके मूल स्रोत का स्मरण कराती है। जब हम भूल जाते हैं कि हम इस ब्रह्मांड का हिस्सा है, तो हम खुद को छोटे और असुरक्षित मानते हैं। आदि लक्ष्मी यह रूप आपको अपने मूल स्रोत से जोड़ता है, जिससे अपने मन में सामर्थ्य और शांति का उदय होता है।
  • धन लक्ष्मी – यह भौतिक समृद्धि का एक रूप है।
  • विद्या लक्ष्मी – यह ज्ञान, कला और कौशल का एक रूप है।
  • धान्य लक्ष्मी – अन्न-धान्य के रूप यह रूप प्रकट होता है।
  • संतान लक्ष्मी – यह रूप प्रजनन क्षमता और सृजनात्मकता के रूप में प्रकट होता है । जो लोग रचनात्मक और कलात्मक होते हैं, उनपर लक्ष्मी के ये रूप की कृपा होती है।
  • धैर्य लक्ष्मी – शौर्य और निर्भयता के रूप में प्रकट होती है।
  • विजय लक्ष्मी – जय, विजय के रूप में प्रकट होती है।
  • भाग्य लक्ष्मी – सौभाग्य और समृद्धि के रूप में प्रकट होती है।

ये तीन दिन देवी लक्ष्मी को समर्पित हैं। इन विभिन्न रूपों में देवी लक्ष्मी हम सब पर प्रसन्न रहे और हम पर संपत्ति और समृद्धि की बौछार करे यही प्रार्थना।


सरस्वती देवी :

नवरात्रि के अंतिम 3 दिन (७, ८ और ९) देवी सरस्वती को समर्पित हैं।

सरस्वती ज्ञान की देवता है जो हमें ‘आत्मज्ञान’ देती है। देवी सरस्वती के कई पहलू हैं जो बहुत महत्वपूर्ण हैं।

  • पाषाण – वह पाषाण पर बैठी है। ज्ञान जो एक पाषाण की तरह अचल और निश्चल है वह हमेशा आपका साथ देता है।
  • वीणा – देवी सरस्वती वीणा बजा रही है। वीणा यह तंतु वाद्य है, जिससे निकलती मधुर ध्वनि मनशांति देती है। इसी तरह आध्यात्मिक ज्ञान हमें विश्राम दिलाता है और जीवन को एक उत्सव बनाता है।
  • हंस – देवी सरस्वती का वाहन हंस हैं। यदि हंस को दूध और पानी का मिश्रण दिया जाता है, तो वह उसमेसे दूध पी लेता है। यह विवेक का प्रतिक है जो ये दर्शाता है की हमें जीवन में सकारात्मकता स्वीकारनी चाहिए और नकारात्मक को छोड़ देना चाहिए।
  • मोर – देवी के साथ मोर होता है। मोर नृत्य और आपके रंगीन पंख प्रदर्शित करता है। लेकिन यह हर समय नहीं होता। ये इस बात का प्रतीक है के ज्ञान का खुलासा /उपयोग उचित जगह पर और उचित समय पर किया जाना चाहिए।

देवी सरस्वती हमारी अपनी चेतना का स्वरुप है, जो विभिन्न बाते सीखने को उद्युक्त करती है। यह अज्ञान दूर करनेवाली ज्ञान और आध्यात्मिक प्रकाश का स्रोत है।

Advertisements

चैतन्याची देवता – गणपती


अजं निर्विकल्पं निराकारमेकं । निरानंद मानंद मद्वैत पूर्णं ।

परं निर्गुणं निर्विशेषं निरीहं । परब्रह्म रूपं गणेशं भजेम ॥१॥

जगत्कारणं कारणज्ञानरूपं । सुरादिं सुखादिं गुणॆशं गणॆशं ।

जगद्व्यापिनं विश्ववंद्यं सुरॆशं । परब्रह्मरूपं गणॆशं भजॆम ॥२॥

गुणातीतमानं चिदानंदरूपं । चिदाभासकं सर्वगं ध्यानगम्यं ।

मुनिध्यॆयमाकाशरूपं परॆशं । परब्रह्मरूपं गणॆशं भजॆम ॥३॥

साधनेच्या दृष्टीने गणपती हा मूलाधार चक्राचा अधिपती आहे. आदि शंकराचार्य यांनी केलेले गणपतीचे वर्णन हे अतिशय अद्भुत वर्णन आहे. आदि शंकराचार्य यांनी गणपतीच्या स्वरूपाचे जे वर्णन करताना परब्रह्माचे स्वरूप समोर ठेवले आहे.


अजं निर्विकल्पं निराकारमेकं । निरानंद मानंद मद्वैत पूर्णं ।

परं निर्गुणं निर्विशेषं निरीहं । परब्रह्म रूपं गणेशं भजेम ॥१॥

अजं निर्विकल्पं निराकारमेकं

म्हणजे गणपती कधी जन्माला आला नाही. तो अज आहे आणि निर्विकल्पं आहे. आणि निराकार आहे. त्याच्यातील चैतन्य एकच आहे जे सर्वव्यापी आहे. ही अनुभूती तेव्हाच येते जेव्हा मूलाधार चक्र जागृत होते. या चैतन्यशक्तीला गणपती मानले गेले आहे. गणपतीचे जे बाह्य रूप, ज्याला आपण ‘गजानना’ समजतो, त्याच्यामागे मोठे रहस्य दडलेले आहे. ज्ञानाचे, विद्येचे अधिपती आहे गणपती. आणि ज्ञान-विज्ञान तेव्हाच उमजते जेव्हा माणूस आंतरिकपणे जागृत होतो. जेव्हा जडत्व असते तेव्हा ज्ञानाचा, विद्येचा अभाव असतो आणि जीवनात चैतन्य किंवा कोणतीही प्रगती नसते. तर जर चैतन्याला जागृत करायचे असेल तर चैतन्याचे अधिदेव आहेत श्री गणेश यांची भक्ती केली पाहिजे. गणपतीला कोणी परके न समजता आपल्या आंतरिक शक्तीचे केंद्र मानले गेले आहे. आपल्या अंतर्मनात गणपतीची स्थापना करा. आपली जी सात चक्रे आहेत त्यातील सर्वात प्रथम चक्र आहे मूलाधारचक्र ज्याचा अधिपती आहे गणपती. त्यावर लक्ष केंद्रित करून ध्यान करण्याची एक प्रक्रिया, एक विधी आहे.

ध्यानं निर्विषय मन – ध्यान करताना मनात काही विषय नसतो – काही बाह्य विषय किंवा स्थूल विषय मनात नसतो. तेव्हा सूक्ष्मविषयाचे अवलोकन केले जाते. निराकार रूप आणि तरी सुद्धा साकार रूप असलेल्या गणेशाची प्रार्थना जी आदि शंकराचार्य यांनी केली ती अतिश्लाघनीय व अतिमधुर आहे. शंकराचार्य म्हणतात.

जे निराकारापर्यंत पोहोचू शकत ते गणेशाच्या साकाररूपाचा आधार घेत हळूहळू निराकारापर्यंत पोहोचू शकतात. जो साकाररुपी गणेश आहे, जो गजवदन आहे, त्याची पूजा करीत करीत निराकार परमात्म असलेल्या गणपतीपर्यंत पोहोचण्याची अद्भुत कला आपल्या भारतात आहे.

परब्रह्म रूपं गणेशं भजेम

अशा गणेशाचे पूजन करा जो सर्वव्यापी आहे.


जगत्कारणं कारणज्ञानरूपं । सुरादिं सुखादिं गुणॆशं गणॆशं ।

जगद्व्यापिनं विश्ववंद्यं सुरॆशं । परब्रह्मरूपं गणॆशं भजॆम ॥२॥

जी चैतन्यशक्ती या समस्त संसाराचे मूळ कारण आहे, ज्यातून सर्वकाही निर्माण झाले आहे, ज्यामध्ये सर्वकाही टिकून आहे आणि ज्या शक्तीमध्येच सर्वकाही विलीन होणार आहे ती कारणरुपी शक्तीच परमात्मा, परब्रह्मस्वरूप श्री गणपती आहे.

जगत्कारणं कारणज्ञानरूपं

या जगताच्या कारणाविषयी जाणून घेणे हेदेखील एक ज्ञान आहे. ते सूक्ष्म ज्ञानसुद्धा गणेश आहे. ज्ञातासुद्धा तोच आहे आणि ज्ञानसुद्धा तोच आहे. ज्ञाता, ज्ञान आणि ज्ञेय हे तीन भाग असतात. आपण गणपतीची ज्ञेय बनून पूजा करतो. ही उत्तम पूजा नव्हे. ज्ञेयवस्तू म्हणजे बाहेरची वस्तू होय. यात आत्मज्ञान अनुपस्थित असते. द्वैताची दृष्टी उपस्थित असते. कारण हे ज्ञानरुपी आहे. ते म्हणजे बघणाराच ते चैतन्य आहे.

हे ज्ञान सर्वांना समजण्यायोग्य नाही असे ऋषीमुनींच्या ध्यानात आले. निरनिराळ्या स्तरातील लोकांकरिता निरनिराळ्या कहाण्या बनविल्या गेल्या. ही केवळ लोकांना समजावण्याची एक पद्धती ज्यायोगे प्रत्येकाचा काही फायदा होईल.

सर्वात प्रथम गणपतीची मूर्ती बनवितात. मग त्यामुर्तीची प्राणप्रतिष्ठापना करतात. म्हणजे, “माझे प्राण, माझा जीव यातील गणपती थोडाकाळ या मूर्तीमध्ये येऊन स्थापित होवो. म्हणजे मग आम्ही थोडा वेळ यांच्याबरोबर खेळू शकू, पूजा करू शकू.” पूजा तर एक खेळच आहे. पूजा म्हणजे आपल्या मनातील भाव व्यक्त करण्याची एक अद्भुत कला होय. एका भक्ताला देवाबरोबर खेळायची इच्छा आहे. भक्त कधी मागणी करत नाही. जर भक्ताने मागणी केली तर त्याची मागणी ही त्याच्या भक्तीपेक्षा मोठी होऊन जाते. म्हणूनच भक्ताला केवळ ईश्वरच हवा असतो, नाहीतर मग त्याला प्रभूबरोबर थोडेसे खेळायचे असते.

आपल्या आत असलेली ती निर्गुण निराकारअनंत शक्ती आहे त्या शक्तीला साकाररुपात खेळण्याकरिता आवाहन करतात ती गणपतीची पूजा होय. गणपतीची मूर्ती मातीने बनविली आणि मग म्हणतात, ‘गणपतीचे प्राण, माझे प्राण. त्याचा जीव, माझा जीव’. मग प्रार्थना करतात, “हे प्रभू, जो सदैव माझ्या आत असतो थोडा काळ या मूर्तीमध्ये येऊन स्थापित व्हावे. कारण माझी तुझ्याबरोबर खेळण्याची इच्छा आहे. जे तू माझ्याबरोबर केलेस, माझ्यावर मेहरबानी केलीस त्या सर्वाचे मी तुला प्रदर्शन करू इच्छितो.” ईश्वराने आपल्याला पाणी दिले आपण देवाला पाण्याचा अभिषेक करतो, देवाने आपल्याला फळे दिली तर आपण देवाला फळाचा नेवैद्य दाखवतो, फुले दिली तर आपण फुले वाहतो, सूर्य आणि चंद्राने देव नित्य आपली आरती करीत असतो त्याप्रमाणे आपणसुद्धा एक कापूर जाळून देवाला ओवाळून आरती करतो. याप्रकारे एक भक्त आपल्या आतील भाव व्यक्त करतो अशा प्रकारे पूजेचा विधी असतो. पूजा झाल्यानंतर भक्त म्हणतो, “हे ईश्वरा, आता पुन्हा माझ्या आतमध्ये स्थापित व्हावे.” यालाच विसर्जन असे म्हणतात. ‘विशेष प्रकारे पुन्हा सृजन करणे म्हणजेच विसर्जन होय.’

भक्त म्हणतो, “माझे हृदयकमल जिथून तू आगमन केलेस तिथे आता तू पुन्हा विराजमान व्हावेस.” जसे सणासुदीला दागिन्यांना तिजोरीतून काढून घालतात आणि मग पुन्हा त्यांना तिजोरीत ठेऊन देतात. त्याच प्रकारे एक अमूल्य ज्ञान, एक अमूल्य रत्न, एक अमूल्य तत्त्व जे आपल्या आत दडलेले आहे त्या चेतनेला एका खेळाच्या रूपाने जीवनात आनंदोत्सव साजरा करण्याची प्रक्रिया आहे हा गणेशोत्सव!

तर मग पूजा केल्यानंतर ती मूर्ती असते तिला घेऊन जाऊन विसर्जित करतात. हे तर चांगल्या प्रकारे माहिती असून की ईश्वर केवळ मूर्तीमध्येच नाहीतर तो सर्वव्यापी आहे आणि त्या सर्वव्यापीला साकाररुपात प्राप्त करून त्या साकाराचा सुद्धा आनंद घेण्याचा सण आहे गणेशोत्सव. अशाप्रकारच्या सणांमुळे जीवनात उत्साह आणि भक्ती स्फुरण पावते. नारदमुनी म्हणतात,

पुजाविश्व अनुराग इति पाराशरया

नारदभक्ती सूत्रामध्ये उल्लेख आहे की पराशर ऋषीनुसार, पूजेमध्ये आसक्ती ठेवणे, अनुराग ठेवणे हे भक्तीचे एक लक्षण आहे. म्हणून पूजा करा पण कोणत्या भयाने नाही किंवा कोणत्या लोभाने नाही तर प्रेमाने, भक्तीने करा. बाह्य पुजेपेक्षा मानसिक पूजा श्रेष्ठ आहे. मानसिक पूजेबद्दल आदि शंकराचार्य म्हणतात त्याप्रमाणे अद्वैत चैतन्य शक्तीलाच गणपती मानले. आणि ती गणपती शक्ती जगताचे कारणरुपी आहे.

जगत्कारणं कारणज्ञानरूपं सुरादिं सुखादिं गुणॆशं गणॆशं

समस्त खऱ्या सुखाची सुरुवात ही या चैतन्यापासून आहे. आपला प्रत्येक कण न कण जेव्हा चैतन्याने भरून जातो तेव्हा जो आनंद ओसंडून वाहू लागतो ती बाहेर दाखवण्यासारखी प्रसन्नता नाही. वरवरचे हसणे ते काही कामाचे नाही. पण ती आंतरिक प्रसन्नता आहे जी सर्व सुखाची सुरुवात आहे. आनंद, उत्साह, प्रेम आणि अशाप्रकारच्या सर्व सकारात्मक भावनांचे स्फुरण तिथूनच होते. सर्वगुणांचा सुद्धा तो स्वामी आहे. आपले आत्मचैतन्य हे गुणांचेसुद्धा अधिपती आहेत. सगळे चांगले गुण आपण हे अभ्यास करून आत्मसात करतो असे म्हंटले तर ते कधीच शक्य होणार नाही. आपल्याला असे मानून चालले पाहिजे की ते सर्व चांगले गुण आपल्यात आहेतच आणि जे दुर्गुण आहेत ते बाहेर आलेला मळ आहे. साधनेमुळे अवगुण नाहीसे होतात. गुण तर आधीपासून आहेतच ते अधिक उजळून निघतात. भगवान श्रीकृष्णाने सुद्धा दैवासुर संपत्तीभाग्ययोग मध्ये अर्जुनाला सांगितले, ‘हे अर्जुना, सगळेदैवी गुण तर तुझ्यात आधीपासून आहेतच.’ तर हे मानून चला की तुमच्यात सगळे दैवी गुण आहेत, आणि त्या गुणांचे अधिपती आहे गणपती जो लपून आहे. आता गणपतीची आराधना केल्याने सर्व सद्गुण विकसित व्हायला लागतात.

जगद्व्यापिनं विश्ववन्द्यं सुरेशं परं ब्रह्मरूपं गणेशं भजेम

संपूर्ण जग तुझ्या अस्तित्वाने व्यापलेले आहे. हे गणपती, प्रत्येकजण तुला पूजितो, जगाच्या प्रत्येक कानाकोपऱ्यात तुझ्यावर श्रद्धा ठेवणारे लोक आहेत. प्रत्येक देशात ईश्वराला निराकार म्हणून मानले जाते. गुणाचे दैवत म्हणून मानले जाते. अशाप्रकारे समस्त जगात तू वंदनीय आहेस. तू परब्रह्मच आहेस.


गुणातीतमानं चिदानंदरूपं । चिदाभासकं सर्वगं ध्यानगम्यं ।

मुनिध्यॆयमाकाशरूपं परॆशं । परब्रह्मरूपं गणॆशं भजॆम ॥३॥

गुणातीतमानं

सर्व गुणांच्या तू पलीकडे आहेस.

चिदानंदरूपं

गणेशाचे स्वरूप कसे आहे? ते आहे सच्चिदानंद आहे. मस्ती आहे, आनंद आहे.

गुणातीतमानं चिदानंदरूपं चिदाभासकं सर्वगं ज्ञानगम्यम्

ते चैतन्य असेल तरच गणपतीची अनुभूती होऊ शकते. आपल्या स्व: मध्ये थोडी फार जरी जागृती झाली तर आपण त्याला ओळखू शकतो. जड बुद्धी असलेल्यांना तो ओळखू येत नाही.

चिदाभासकं सर्वगं ज्ञानगम्यम्

सर्वत्र तो व्याप्त आहे आणि तो केवळ ज्ञानानेच ओळखू येऊ शकते. अशा या महागणपतीला विद्येचा अधिपती म्हणून मानले जाते. कोणतीही पूजा असली तरी पहिला पूजेचा मान गणपतीचा असतो. म्हणजे गणेशतत्त्वाला सर्वप्रथम आपल्या आत जागृत करा. तमोगुणाला सोडून देऊन सत्त्वगुणाकडे जायचे आहे. हा पूजेचा प्रथम चरण आहे.

मुनिध्येयमाकाशरूपं परेशं

तुमचे खरे स्वरूप काय आहे? तर ऋषीमुनी जेव्हा ध्यान करतात तेव्हा त्यांच्या ध्यानचित्तामध्ये जे निरंजन निर्विकल्प आकाश आहे ते चिदाकाश तूच आहेस. तू वस्तू नाहीस, व्यक्ती नाहीस.तू चिन्मयता आहेस, चिदाकाशच आहेस असे आदि शंकराचार्य म्हणतात.

तुझे रुप काय आहे? ऋषीमुनी ज्याचे ध्यान धरतात तो आकाशरूपी तू आहेस, सर्वव्याप्तआहेस. हेच तुझे खरे रूप आहे.

परेशं परं ब्रह्मरूपं गणेशं भजेम

त्या परब्रह्मरुपी गणेशाला मी वारंवार पूजीन, भजीन आणि वारंवार वंदन करेन.

अशाप्रकारे मूर्तीला समोर ठेवा, प्रेमाने तिची पूजा करा आणि मग ध्यानस्थ व्हा. डोळे बंद करून आपल्या आत त्या गणेशतत्त्वाला अनुभवणे हेच पूजेचे रहस्य आहे. हे गणेश चतुर्थीच्या सणाचे फळ आहे ज्यामध्ये आपण आपल्या आत दडलेल्या चेतनेला जागृत करतो.

Published on http://www.artofliving.org

10 mystical facts about Lord Ganesha


The ancient rishis were so deeply intelligent that they chose to express Divinity in terms of symbols rather than words, since words change over time, but symbols remain unchanged. When we worship Lord Ganesha the qualities that he represent gets kindled within us.

Gana : Signifies the ultimate truth that this existing world is nothing but a collection of molecules. This is called as ‘Gana’ (collective form). Our own body is a ‘Gana’. It is made up of flesh, blood and bone marrow. Thus the Lord of all ‘Ganas’ is ‘GANESHA’.

Elephant-head: Signifies authority, endurance, strength and courage.

Mouse as a vehicle: Signifies the mouse nibbling away at ropes that bind. Just like a mantra which can cut through sheets and sheets of ignorance and carry even an elephant through.

Big Belly: Signifies generosity and total acceptance.

Single tusk: Signifies one-pointedness.

Upraised hand : Depicts protection.

Lowered hand : Signifies endless giving and and also symbolizes the fact that we will all dissolve into the earth one day.

Riddhi & Siddhi wives of Lord Ganesha: Signifies that both Riddhi (intelligence) and Siddhi(enhanced abilities) go together with wisdom. Lord Ganesha is considered to be the Lord of Wisdom.

Ankusha and noose: The Ankusha (the goad/stick that is used to prod an elephant awake) signifies ‘awakening’ and the ‘Paasa’ (the noose) which signifies control. Together they signify that with inner-awakening, a lot of energy is released which can go haywire without proper guidance (control) .

Modak: The ‘Modak’ in Ganesha’s hand is the attainment of the ‘Ultimate Bliss’.

5 management mantras from the Bhagavad Gita


Being an entrepreneur is like running a marathon. For some, success may come almost overnight, but mostly it’s a long, winding journey with a fair share of falling, adapting and growing. While defining one’s own path can give anyone an adrenaline rush, every entrepreneur knows what it feels like to be lost, miserable and unmotivated in the midst of all the madness.

The Bhagavad Gita is one of the of the most revered ancient texts in existence and is known to bring strength, inspiration, and solace to its seekers in every stage of their life. The Bhagavad Gita is set in the backdrop of the war of Kurukshetra. Pandava prince Arjuna, who is a great warrior, finds himself deeply perturbed and torn between his dharma as a kshatriya (warrior) and as kinsman to the Kauravas. He turns to his guide and charioteer, Lord Krishna for advice. The vast teachings of the Bhagavad Gita could be the trampoline in every entrepreneur’s life:

1. One must not deter from the goal
“karmany evadhikaras te ma phalesu kadachana
ma karma-phala-hetur bhur ma te sango ’stv akarmani”
Often having a lack of clarity is why many of us settle for smaller dreams. As the Gita says, we are kept from our goal not by obstacles but by a clear path to a lesser goal. As an entrepreneur, one might be distracted sometimes to take the easier path, but this shloka reminds us to be committed to our work and aim for a higher goal. At the same time, as one starts achieving and ascending greater heights, it is harmful to become feverish about results as one may lose balance quickly. In other words, stick to the path and yet learn to cherish the journey more than the destination.

2. Trust your own destiny
“Sreyan svadharmo vigunah paradharmat svanusthitat
Svadharme nidhanam sreyah paradharmo bhayavahah”
The grass always seems greener on the other side. It is the easier journey to find flaws in one’s own life and perfection in someone else’s. As an entrepreneur, there may be days when it would all seem so much easier to give it up and let someone else handle all the pressure. The shloka translates as – it is better to live your own destiny imperfectly than to live an imitation of somebody else’s life with perfection. So, trust your own path, even though it may be thorny.
3. Render it through your will alone
“uddhared atmanatmanam natmanam avasadayet
atmaiva hy atmano bandhur atmaiva ripur atmanah”
The shloka translates as –
Build yourself through the power of your will and efforts and do not be let down by your own self. Will is the only friend of the self. Will power is a key ingredient in every entrepreneur’s’ journey. A seasoned entrepreneur needs to conquer his will first, and find inner strength which remains undeterred in both the hard times and the good times.

4. Manage your mind and emotions
“maatra-sparshas-tu kaunteya shitosna-sukha-duhkha-dah
agamapayino-anityas tams titiksasva bharata”
Every entrepreneur has his share of ups and downs. In such a life of unpredictability, it’s a good idea to stay calm and not get affected by these changes. As the Bhagavad Gita says, the mind acts like an enemy for those who do not control it. A person who is unwavering by contrasts of pain and pleasure, heat or cold and puts his friends and enemies in the same boat, such an equanimous being reaches great heights.

5. Move over greed and work for society
“tri-vidham narakasyedam dvāram nāśanam ātmanah
kāmah krodhas tathā lobhas tasmād etat trayam tyajet”
The biggest startups in the world today are focused on visions of a better society. Most of them are solving an existing problem and hence, serving society in the bigger picture. The shloka talks about looking beyond greed in this world surrounded by material pursuits, as anger and greed can be self-destructive. There are many distractions in the entrepreneur’s journey and it’s important to save your mind from them.

“Bhagavad Gita has the depth of the ocean and the vastness of the sky. Drops in the ocean and stars in the sky are not enough in comparison to the knowledge in the Gita. Don’t think the Gita got over a long time ago. It’s still going on every day in each and every person’s life.”

8 Astonishing tendencies of the mind


8 Astonishing tendencies of the mind which will change what you think you know about your own mind –

1. When the mind dies, love dawns

Whenever there is love, the mind dies and this is painful. That is why love always brings pain with it. Something in you is dissolving – the ego, the mind and this dissolving is painful. The mind does not want to dissolve. It wants to emphasize its existence. It doesn’t want to bear the pain of dissolution, the pain is unbearable. You often find people who love each other fighting, and you really don’t understand why they should fight when there is so much love. These are the mechanics. The love is so strong and so powerful, the mind cannot hold it. It wants to hold. It cannot stay. It cannot exist. It dissolves and this brings pain, unbearable pain. So, in order to get rid of the pain, it rebels. And that rebellion is the fight. When you surrender to somebody, this is more evident. It is clearer.

2. The mind wants something impossible

The mind has a peculiar nature. It desires something, and when it acquires or achieves it, it no longer finds it interesting. It drops it, and moves away from it, because it can’t stand being totally in the present. It dissolves. And if it doesn’t achieve what it wants, it gets frustrated. Then too, there is a rejection, a rebellion in the mind. Have you observed this? You want something and crave for it. And if you can achieve it, if you have it, the mind is not into it. It drops it very easily, very quickly. It doesn’t find joy in it. It wants something that is not around. It wants something impossible. The moment it becomes possible, it moves away from there and goes further. It’s not anybody’s fault. It is the nature. It is used to living on craving, so it gets frustrated anyway. Fulfilled or unfulfilled it leads to frustration.

3. Wherever you go, you carry your own mind

If you are peaceful, your surroundings become peaceful, your situation becomes peaceful and people around you become peaceful. You are the center of this universe. Why are you looking for peace anywhere else, with anybody else and with any other set up? Wherever you go, you carry your own mind. And wherever you go, you create the same problems. It may appear to be calm and quiet for some time in some place but then it will be the same again there too. Unless you see this, realize it and look into it, nothing will help in the long term. There is no other permanent solution.

4. The limited mind always does business everywhere

The limited mind is trying to do business in the name of love. In every relationship you will find that people are demanding more. And even if they give, they give thinking they should receive much more than what they have given! One feels that he has given enough. In any relationship, everybody feels that they had done everything for their relatives, their family and so they must love them. Everything that we do is in order to get love, attention, recognition or something. This is business. Doing something in order to get something is business.

5. All the desires arise when your mind is not fully conscious

A semiconscious mind is the mother of desires. If it is unconscious, no desire comes, for instance, in sleep there is no desire. And when the mind is fully awake, then also there is no desire because everything is already acquired. What does desire mean? It means a lack of joy or fulfillment, and a requirement for fulfillment and joy. It is not that if desires arise, they should be stopped. When they are there, they are there. When desires arise, you should become more conscious and be aware of your nature.

6. The mind swings between extremes

Suppose a delicate piece of cloth, silk, is caught up in a thorny bush. It needs a skill to remove it. It is the same with the mind. It is very easy for the mind to either like or dislike something, or swing between these two extremes. The mind exists by doing this. It cannot exist without these opposites, without the duality, without the swing. Either the mind will like or dislike something. The mind hates something, and then, again it loves something else. The mind goes towards whatever one understands is bad or not right (what we should not do). It does it more often. The mind is attached to some ideals and resolutions. ‘I must do this, I want to be like that,’ and then one finds it very difficult to follow those ideals. You have all experienced this over and over again.

7. There is one golden point by which the mind can be lifted up and that is wonder

Wonder is where there is no concept, no mind. One slips very easily from wonder to concepts. It is such a balancing line. Wonder about the concepts of likes or dislikes. How it should or should not be. What I want and what I don’t want. In wonder, there is no wanting or not wanting. Wonder is a wonder. In wonder there are no likes or dislikes. It is what ‘is’, is wonder.

8. Your mind is not clear and focused when there is an obsession or a burning desire

See how calm, collected, cool and aware your mind is when these desires drop. See how clear and focused you are. Many people have never experienced such focus, such clarity at all in their lives. This is their misfortune. I can only wonder at how those who have experienced even a little bit, get into desires and lust. Knowing it, you still get into it. I am not saying this is bad and you shouldn’t do it, because then the mind will say, ‘No, I shouldn’t do it’ and then the whole trip begins. Look and wonder about these samskaras (impressions) in you. At that very moment they dissolve and you rise above them.

How to Handle Office Politics?


“Water is never scared of mud. If something is muddy, assume you are water – and you can wash it all off. Just remember this!

  • Wherever there are people, politics is bound to be there. Don’t shy away from it and don’t worry about it – you be rock solid. What appears to be politics will find its own way out. Have faith that only the best will happen to you and you will be able to do only the best! Keep these aphorisms with you like a treasure.

When you resist politics, then you get deeply into politics. Your perception becomes political and you will get paranoid about it. All those who are paranoid about politics get deeper into it. You should not mind it and then it will never bother you.

  • What is politics?
    Different people have different mindsets, and they air their opinions. For a while, these opinions remain and then it all changes. Some people praise you and the same people will make nasty remarks about you – all this is very common. You should take this for granted or you will become uptight. And when you are uptight, you are not aware of how you behave.
    It is better to keep oneself on a higher pedestal – smiling, laughing, accommodating, and accepting that there is politics. Let politics be there, so what? You have to create this confidence that you will move through it.
  • How to rise above politics?
    Our trouble is that we expect everyone to be Mr. or Ms. Perfect! We expect everyone’s behavior and dealings to be perfect. We expect everyone to be saints, but they are not. This expectation is the trouble. And when anybody does anything different, we say, “Oh, there is politics!” People’s actions are nothing but politics – it doesn’t have to be dirty all the time, though sometimes it is. So let it be! It takes quite a bit to rise above all this and keep your mind on the infinite, and that is enlightenment! You rise above it all.
    Water is never scared of mud. So, if something is muddy, assume you are water – and you can wash it all off! Just remember this, politics is mud and I am water, I will run over it.

There is a beautiful poem in Kannada, “If someone builds a home in the forest and is afraid of animals, what can I tell them? If someone has built a home on the sea shore and is scared of the waves, what can I tell them? And if someone has built a home in the middle of a market place and is complaining about the noise, what can I tell them?”
Similarly, when you live on this planet, people will give you compliments and people will give you derogatory remarks – they will create politics. How can you be afraid of politics when you are on this planet? Never complain about people playing politics – that is what they have been doing and will continue to do.
Lord Krishna never complained to anyone about the politics played by the families. He didn’t say, “Don’t play politics, I will not come to you.” No! He was right there! Even during the time of Jesus and Buddha, there was politics.

5 TIPS FOR LIVING A HAPPY LIFE


1) Ensure that you have good food, especially organic food – It is important that you have the right type and the right amount of food.

2) Pay attention to your health – A little bit of exercise, yoga and some meditation will help maintain good health.

3) Relationships – This is something that disturbs everybody, and there are many questions about it. I have three pieces of advice, one for men, one for women and one for both.

First, for women – never step on the ego of a man. A man should not be pressurized to prove himself at home.
Second secret is for men – don’t step on the emotions of women.
Third, advice for both – do not question the other’s love for you. Don’t keep asking, “Do you really love me” or say, “You don’t love me!” This sort of complaining, demanding for love is not good. Demand destroys love, in you and in the other person too.
I want each one of you to be magnanimous; come from a space of, “I’m here for you!” Just imagine, when both say these words, there is so much harmony. When both want to grab, there is disharmony. When we move from the joy of getting to the joy of giving, we have matured in life, and this is a sign of success.

4) Devote some time to knowledge and meditation.

5) Enroll yourself in a silent retreat. I would like you to take a minimum of four days in a year to go deep into silence, and discover the enormous wealth that we have all been bestowed with. We have Advanced courses from time to time; just imagine, all of us sitting together for 4 days, meditating, learning more about our self, it will make such a big difference. It’s like getting your battery fully charged. You learn about your soul, about who you really are, and why we have come to this planet. What is the purpose of life; is it simply eating, sleeping, gossiping and dying one day or is there something more? We can discover all these things if we take a little time out for our self.

Definitely, a silent retreat once or twice a year can be very good. Then, you will see that nobody can take the smile away from you, nobody can disturb you as you become so strong from within. And many more avenues, dimensions within you open up.

~ Gurudev